Mono of Multi?

puzzelTien jaar geleden verzorgde ik een workshop over de puzzel van oude en nieuwe kerken als partners op zoek naar de multiculturele Kerk. Het Pinksterfeest 2013 vieren we als De Brug samen met onze Chinese zustergemeente in de morgendienst. Met het oog daarop is heb ik het weer eens herlezen wat ik toen schreef:

Blijven oude Nederlandse en nieuwe migrantenkerken in de toekomst naast elkaar bestaan met hun eigen cultuur, taal en geloofsbeleving of zoeken we samen naar mogelijkheden voor een meer multiculturele Kerk? In Rotterdam Delfshaven kiest de Hervormde gemeente voor de laatste uitdaging in de vorm van partnerschappen met nieuwe migrantenkerken. Het aangaan van die uitdaging lijkt soms op een puzzel. Een gedeelte van de puzzel zal er in uw situatie anders uit zien. Maar veel stukjes kunnen helpen met uw mogelijkheden puzzelend op zoek te gaan naar de smaak van de multiculturele Kerk. Onze puzzel is niet af. Er ontbreken stukjes en er wijkt en kiert nog van alles.

Puzzelstukje 1: De situatie

De Hervormde Gemeente in Rotterdam-Delfshaven en haar omgeving zijn de afgelopen 40 jaar drastisch veranderd. Als uitgeklede orthodoxe blanke middenstandskerk staan we nu in de marge van een multiculturele achterstandswijk. Omdat de hervormde gemeente zich nog steeds geroepen voelt kerk te zijn voor deze veranderde wijk, moeten we onze weg zoeken om dit ook werkelijk -weer- te zijn. Daarbij moeten we een aantal kloven overbruggen. Eén daarvan is het grote verschil tussen het aandeel van de allochtone medelanders. In de kerk is dat 5% en in de samenleving van Delfshaven 75%.

Tegelijk zijn er om ons heen allerlei migrantengemeentes ontstaan. Ook hun leden behoren vaak eenzijdig tot een bepaalde bevolkings- of taalgroep.

 Puzzelstukje 2: De belijdenis

We belijden dat we als christenen ongeacht onze etniciteit of taal één zijn in Christus. Hierin worden we gevoed door de Bijbel (o.a. Genesis 12: 3; Psalm 87; Jesaja 2: 1-5; Matteus 28: 19; Kolossenzen 3: 11; Openbaring 7:19). Deze eenheid mogen we nu reeds beleven. Als voorschot op de nieuwe aarde en nieuwe hemel, die zeker multicultureel zullen zijn. Dat wil niet zeggen dat we er gelijk naar moeten streven allemaal onder één dak te kerken. Zelfstandigheid is ook vaak vanuit de migrantengemeentes voorlopig wenselijk. Maar het mag ons wel storen dat we elkaar niet eens weten te vinden of langs elkaar heen leven, terwijl er zoveel met elkaar te beleven en van elkaar te leren valt.

Puzzelstukje 3 (ontbreekt): Hoe en waarom?

Dit ontbrekende puzzelstukje staat voor de kloof die overbrugd moet worden. We bevinden ons in een bepaalde situatie, maar wij willen stappen ondernemen om op weg te gaan naar het ideaal. We kunnen het ook laten, maar onze omgeving en onze belijdenis laten ons niet met rust.

Dit ontbrekend puzzelstukje staat ook voor de vraag waarom we dit willen. Want er kunnen ook allerlei onoprechte motieven een rol spelen. Ten slotte zijn we een blanke kerk, die traditioneel de grootste protestantse volkskerk is. Misschien zijn we het ons allemaal niet zo bewust, maar we moeten onszelf de vraag durven stellen: Gaan we contacten aan om terug te kunnen naar vroeger, waar we de macht in handen hadden? Willen we multicultureel zijn omdat we onze oude positie als volkskerk (dé kerk van het volk) niet prijs willen geven? Wordt ons contact vertroebeld door factoren als macht, geld en racisme?

Pas als we deze vragen durven stellen kunnen we gaan denken aan partnerschap op basis van gelijkwaardigheid als stap op weg naar de multiculturele kerk.

Puzzelstukje 4: Contacten met migrantengemeentes

Terugkijkend, zijn ons een aantal contacten met migrantengemeentes ‘gegeven’. Veel jonge gemeentes zijn op zoek naar een onderkomen voor hun ‘s zondagse vieringen en doordeweekse activiteiten. Veel Nederlandse kerken zijn in de praktijk helaas afhoudend om hun kerkgebouw ter beschikking te stellen. Soms omdat migrantengemeentes niet de huur op kunnen brengen die gevraagd wordt, soms omdat ze bang zijn voor overlast (rommel, schade, geluid). Toch is het samen gebruiken van een ruimte een manier om dieper met elkaar in contact te komen. Samen moet je de zaken rondom huur en (angst voor) overlast zien te regelen, maar er is meer met elkaar te beleven. Op zondag gebruiken een Molukse en een Congolese gemeente één van onze gebouwen voor hun eredienst. Doordeweeks gebruiken ook Ethiopische en Eritrese christenen zalen voor bidstonden en activiteiten.

Een andere manier die ons dichter bij allerlei migrantenchristenen en -gemeentes gebracht heeft, is hulp bij asielaanvragen, zorgen om de familie en hulp bij financiële problemen. Wanneer je een persoonlijk leven van een medechristen zo dicht nadert, ga je ook met elkaar bidden. En van het een komt het ander.

Puzzelstukje 5: Erediensten

Eén van de dingen die we samen wilden ondernemen was om de zoveel tijd een gezamenlijke dienst. Ons partnerschap mag doordringen tot in het diepst van ons gemeente zijn. En niet alleen door Congolezen een liedje te laten zingen, maar echt een dienst samen in te vullen. En dan wordt het echt spannend. Als een getuigenis, dat door ons 10 minuten toebedeeld was, na 20 minuten nog niet tot een einde lijkt te komen. Als je een Ethiopische voorganger zonder enige theologische scholing wilt laten preken in je Hervormde kerk, waar alle predikanten een universitaire scholing moeten hebben. Als de muziekculturen van drumstel, bongo’s en tamboerijnen en het orgel elkaar ontmoeten.

Maar toch zijn deze ervaringen, waarin met vallen en opstaan een weg gezocht moet worden, van groot belang om andere christenen op deze manier te ontmoeten voor het aangezicht van God. Dit spiegelen in de ander maakt je bewust van je eigen culturele bepaaldheid, waarin je soms opeens ook iets op ziet lichten van de essentie van het christelijk geloof.

Je kunt je ergeren omdat op het aanvangstijdstip van de dienst de voorganger van de Ethiopische gemeente die de preek zal houden nog niet aanwezig is. Maar dan komt hij uiteindelijk binnen en vertelt dat hij te laat is omdat hij zijn auto verkocht heeft, omdat hij die niet meer kon betalen nu hij fulltime voor de gemeente beschikbaar is, zonder dat die gemeente hem daarvoor kan betalen. Mijn ergernis is weg en zijn levenshouding wordt een vraag aan mij: hoe ga ik om met tijd, hoe ga ik om met inkomen en bezit?

Puzzelstukje 6: Missionaire acties

In onze ontmoeting kregen we ook oog voor het getuigenis, wat we naar buiten uit zouden kunnen stralen, als we gezamenlijk naar buiten zouden treden als christenen met een verschillende etnische achtergrond en taal. En het is inderdaad geweldig als je zo samen op straat staat. Mensen in vier talen uit kan nodigen voor drie verschillende diensten waar Jezus Christus wordt grootgemaakt. Je kan elkaar aanvullen, omdat de één goed is in de organisatie, maar de ander meer visie heeft voor gebed. Spannend wordt het als het om de communicatie van het evangelie gaat. Wij Nederlanders zijn voorzichtig indirect met het evangelie in de post-christelijke en postmoderne samenleving, terwijl onze medebroeders voor ons gevoel wel erg direct zijn.

Puzzelstukje 7: Gebed, Bijbellezen, ontmoeting en vriendschap

Deze incidentele samenwerking in diensten en acties vroeg om een bedding. Daar gaat dit puzzelstukje over, dat niet voor niets in het midden het centrale stukje is geworden. Op een gegeven moment gaat het schuren als je elkaar alleen maar ontmoet als verhuurder en huurder, of omdat er iets is of je iets gaat doen. Juist die momenten waar er geen agenda is, maar waar je samen je geloof deelt door te bidden en de bijbel te lezen of lief en leed deelt als vrienden moeten de dragende kracht van een partnerschap worden. Daarom proberen we met onze partners regelmatig bij elkaar te komen. Gemeenteleden van beide gemeentes doen mee met deze gebeds- en bijbelkringen. Ze zijn de bedding van alles wat we zo nu en dan samen doen, terwijl juist deze activiteiten weer onderwerp zijn van bijvoorbeeld het gezamenlijk gebed.

Puzzelstukje 8 (ontbreekt): Verschillen

We kregen in het voorgaande al steeds de randen van dit ontbrekende stukje in zicht. Want in alles loop je regelmatig tegen de verschillen op. Verschillen in cultuur, taal en geloof.

Het is hoop ik duidelijk dat er veel te leren en cultureel te relativeren valt, maar dat heeft allemaal zijn grenzen. De muzikale vormgeving is cultuurbepaald, maar vorm en beleving zijn wel vaak met elkaar verbonden. Menig Nederlandse christen heeft bij orgelmuziek een gewijde associatie en wekt een drumstel in de kerk vervreemding. Deze vormen verwissel je niet als een jasje.

Ook de taal staat nog vaak in de weg om samen dingen te beleven. Ook hier merk je dat je diepste beleving van iets als je geloof in God het beste woorden vindt in je eigen taal. Bijbellezen, bidden, preken, zingen: het komt het dichtste bij in de taal van je moeder.

Een verschil wat nog wel eens wat spanning brengt, is het verschil in geloof. Dat heeft niet altijd alleen maar te maken met onze cultuur. Dat kan te maken hebben met een vruchtbare en kritische ontmoeting van de Europese christelijke traditie van na de Verlichting met allerlei christelijke tradities die hun wortels hebben in Afrika, Zuid- en Midden-Amerika en Azië. Maar soms heeft het ook heel nuchter te maken met verschillen in geloofstradities, zoals reformatorisch en evangelisch-charismatisch. En opeens stelt iemand dan de nuchtere vraag, waarom we ons wel in allerlei bochten wringen om dingen samen te doen met een Congolese evangelisch-charismatische gemeente en niet met onze Nederlandse buurman: de evangelische gemeente De Kandelaar? Alleen omdat ze Congolees zijn? En wat als iemand meent in de Afrikaanse voorganger meer de Amerikaanse evangelistencultuur terug te zien dan de Afrikaanse?

Het zijn allemaal aspecten die je niet zo snel passend krijgt.

Puzzelstukje 9: Samenleving en tijd

Dit laatste puzzelstukje is niet het onbelangrijkste, omdat we als christenen samen onze weg zoeken in dezelfde samenleving en dezelfde tijd. In Rotterdam-Delfshaven leven wij in een problematische samenleving, waar juist christenen een bijdrage kunnen leveren aan de samenhang in de multi-etnische samenleving. Onze kinderen groeien samen op in het Nederland van morgen. Straks zal het verschil in taal steeds minder een barrière zijn. Als delen van het Lichaam van Christus moeten we onze weg samen zoeken naar deze toekomst. Als traditionele christelijke kerken hebben we veel te leren om kerk te zijn voor de mensen die om ons heen wonen. We hebben daar onze partners hard bij nodig. En wij kunnen van betekenis zijn voor hen. Misschien is dat wel het antwoord op de vraag, wat God voor heeft met de migratie van allerlei culturen naar het westen en de steden. Opdat de verkondiging van het evangelie van Jezus Christus door zal gaan. Met name in de Europese steden.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Brug Blog, Geschreven en getagged met , , , . Maak dit favoriet permalink.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s