Niet alles is te koop

sandelIn zijn boek ‘Niet alles is te koop’ verkent Michael Sandel (hoogleraar Harvard) de ethiek van marktwerking, waarbij vraag en aanbod automatisch een zo groot mogelijk welzijn voor de betrokkenen oplevert. Prikkels in de vorm van geldelijk voordeel stimuleren een bepaald gedrag. Maar die vlieger gaat niet altijd op. Waarom niet?
De verkenningen van Sandel zijn rijk geïllustreerd met voorbeelden. Van het kopen van nieren tot het anderen betalen om in een rij te gaan staan. Van het mogen schieten van beschermde diersoorten tot het betalen van burgers om kernafval in hun dorp te mogen opslaan. Een van de belangrijkste constateringen die Sandel doet is dat marktwerking niet neutraal is. De werking van vraag en aanbod doet geen uitspraak over het goede of slechte ervan. Door marktwerking toe te laten op bepaalde terreinen verdringt het andere normen en waarden, zoals verantwoordelijkheid of burgerzin. Deze motivaties zijn niet te vervangen of zelfs niet te versterken door financiële prikkels. Geld heeft een negatief effect op de moraal van de betrokkenen.

Twee voorbeelden: in Israël kwamen meer ouders hun kinderen te laat van de crèche ophalen, nadat er een boete op was ingesteld. Het appel op hun normen en waarden werd uitgehold door het een idee dat ze door de boete de leiding betaalden voor overwerk. Een ander onderzoek in Zwitserland toonde aan dat het draagvlak voor opslag van kernafval in een dorp afnam met het geven van een geldelijke compensatie. Het appel op burgers: ‘mag het bij jullie, want bij jullie is het de veiligste plaats in het land’, brokkelde af door de vergoeding: ‘als ik er voor betaald wordt, is het mij dat dan ook waard?’.

Sandel trekt de lijnen ook door naar opvoeding en onderwijs, waar kinderen ook steeds meer financiële prikkels ontvangen wanneer ze bepaalde dingen doen, zoals boeken lezen of klusjes doen. Hij vindt dit een onwenselijke ontwikkeling: Laat mensen gewoon dingen doen, omdat ze die willen doen. Want ‘niet alles is te koop!’

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Gelezen. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s