Het Onze Vader – achtergronden

studieDe tekst van wat wij meestal het ‘Onze Vader’ (‘Pater Noster’ (Latijn) ‘the Lord’s Prayer’ (Engels) of ‘Herrengebet’ (Duits)) noemen wordt in drie teksten overgeleverd: Lukas 11:2-4, Mattheus 6:9-13 en Didache 8:2 (gemeenteonderwijs uit 120 na Chr.). Hieronder deze teksten met de context met betrekking tot bidden eromheen en andere interessante teksten en verwijzingen naar bronnen rond het Onze Vader.

Lukas 11: 1 Eens was Jezus aan het bidden, en toen hij zijn gebed beëindigd had, zei een van zijn leerlingen tegen hem: ‘Heer, leer ons bidden, zoals ook Johannes het zijn leerlingen geleerd heeft.’ 2 Hij zei tegen hen: ‘Wanneer jullie bidden, zeg dan: Vader, laat uw naam geheiligd worden en laat uw koninkrijk komen. 3 Geef ons dagelijks het brood dat wij nodig hebben. 4 Vergeef ons onze zonden, want ook wijzelf vergeven iedereen die ons iets schuldig is. En breng ons niet in beproeving.’ (NBV)

Mattheus 6: 5 En wanneer jullie bidden, doe dan niet als de huichelaars die graag in de synagoge en op elke straathoek staan te bidden, zodat iedereen hen ziet. Ik verzeker jullie: zij hebben hun loon al ontvangen. 6 Maar als jullie bidden, trek je dan in je huis terug, sluit de deur en bid tot je Vader, die in het verborgene is. En jullie Vader, die in het verborgene ziet, zal je ervoor belonen. 7 Bij het bidden moeten jullie niet eindeloos voortprevelen zoals de heidenen, die denken dat ze door hun overvloed aan woorden verhoord zullen worden. 8 Doe hen niet na! Jullie Vader weet immers wat jullie nodig hebben, nog vóór jullie het hem vragen. 9 Bid daarom als volgt: Onze Vader in de hemel, laat uw naam geheiligd worden, 10 laat uw koninkrijk komen en uw wil gedaan worden op aarde zoals in de hemel. 11 Geef ons vandaag het brood dat wij nodig hebben. 12 Vergeef ons onze schulden, zoals ook wij hebben vergeven wie ons iets schuldig was. 13 En breng ons niet in beproeving, maar red ons uit de greep van het kwaad. 14 Want als jullie anderen hun misstappen vergeven, zal jullie hemelse Vader ook jullie vergeven. 15 Maar als je anderen niet vergeeft, zal jullie Vader jullie je misstappen evenmin vergeven. (NBV)

Didache 8: Your Fasts and prayers: 8:1 Your fasts should not be with the hypocrites, for they fast on Mondays and Thursdays. You should fast on Wednesdays and Fridays. 8:2 And do not pray like the hypocrites, but rather as the Lord commanded in the gospel: Our Father in heaven, holy be your name. Your kingdom come. Your will be done, on earth as it is in heaven. Give us enough bread day-by-day. And forgive us our debts, as we also have forgiven our debtors. And do not bring us to the time of trial, but rescue us from the evil one. 8:3 Pray this three times each day. (http://www.paracletepress.com/didache.html)

In de langere versie zijn twee hoofddelen te onderscheiden: drie u-beden en drie wij-beden. Het gebed wordt voorafgegaan door de aanspraak: Onze Vader in de hemelen. In het algemeen gaat men ervan uit dat Lukas en Mattheus een brontekst (Q) ter beschikking hadden, waaruit zij samen putten. De Didachetekst veronderstelt kennis van de tekst van Mattheus, maar laat ook zien dat er bewegelijkheid zit in de liturgische praktijk van het bidden van het Onze Vader. Naast deze verschillende bronnen zijn er ook nog twee andere zaken belangrijk rond de tekst: Variaties in de handschriften en de moeilijkheden rond de vertaling van bepaalde passages. In de tekst van Mattheus zijn er drie belangrijke variaties in de handschriften: (1.) Sommige teksten lezen ‘de aarde’ in plaats van ‘aarde’. De oudste handschriften lezen aarde zonder lidwoord. (2.) In vers 12 lezen verschillende handschriften twee tijden van het werkwoord ‘vergeven’: een tegenwoordige tijd of een aoristus (vaak vertaald met een verleden tijd). Dan wordt het ‘zoals ook wij vergeven’ of ‘zoals ook wij vergeven hebben’. (3.) In jonge handschriften wordt de lofprijzing toegevoegd: ‘Want van U is het Koninkrijk en …’. Dit is waarschijnlijk een toevoeging uit de 4e of 5e eeuw. In veel vertalingen wordt dit weggelaten of tussen haakjes gezet.

De eerste beden uit het Onze Vader hebben een sterke parallel met begin van het Kaddish-gebed uit de Joodse traditie.

Moge zijn grote naam verheven en geheiligd worden
in de wereld die hij geschapen heeft naar zijn wil.
Moge zijn koninkrijk erkend worden in uw leven en in uw dagen
en in het leven van het gehele huis van Israël,
weldra en spoedig.
Zegt nu: Amen

Moge zijn grote naam gezegend zijn nu en voor altijd.
Gezegend, geprezen, gevierd, en hoog en hoger steeds verheven
Verheerlijkt, gehuldigd en bejubeld worde de naam van de Heilige,
gezegend zij hij
hoog boven iedere zegening, elk lied,
lof en troost die op de wereld gezegd wordt.
Zegt nu: Amen

Het Onze Vader speelde een belangrijke rol in de catechese van de Vroege Kerk. Er zijn teksten van Origenes, Tertellianus, Cyprianus en Augustinus bewaard gebleven, waarin we een indruk krijgen van hun uitleg van dit gebed van Jezus.

Advertenties
Dit bericht werd geplaatst in Preken. Bookmark de permalink .

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s